Surah Yusuf - Amharic Translation by Muhammed Sadiq And Muhammed Sani Habib
الٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُبِينِ
a.le.re (alifi lami ra) inezihi yegelach’u mets’ihafi anik’ets’ochi nachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 1
إِنَّآ أَنزَلۡنَٰهُ قُرۡءَٰنًا عَرَبِيّٗا لَّعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ
inya (fichuni) tawik’u zenidi ‘arebinya k’uri’ani sihoni be’irigit’i aweredinewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 2
نَحۡنُ نَقُصُّ عَلَيۡكَ أَحۡسَنَ ٱلۡقَصَصِ بِمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ
inya yihinini k’uri’ani wede anite bemawiredachini bet’ami melikami zenawochini be’anite layi initerikilihaleni፡፡ ineho ke’irisu befiti (kalefuti hizibochi tariki) be’irigit’i kezenigiwochu neberiki፡፡
Surah Yusuf, Verse 3
إِذۡ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَـٰٓأَبَتِ إِنِّي رَأَيۡتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوۡكَبٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ رَأَيۡتُهُمۡ لِي سَٰجِدِينَ
yusufi le’abatu፡- «abate hoyi! ine ‘asira anidi kewakibitini ts’ehayinina ch’erek’animi (behilime) ayehu፡፡ le’ine segajochi honewi ayehwachewi» bale gize (asitawisi)፡፡
Surah Yusuf, Verse 4
قَالَ يَٰبُنَيَّ لَا تَقۡصُصۡ رُءۡيَاكَ عَلَىٰٓ إِخۡوَتِكَ فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيۡدًاۖ إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لِلۡإِنسَٰنِ عَدُوّٞ مُّبِينٞ
(abatumi) ale «lije hoyi! hilimihini lewenidimochihi atawira፡፡ lanite tenikolini yiserubihalina፡፡ seyit’ani lesewi gilits’i t’elati newina፡፡»
Surah Yusuf, Verse 5
وَكَذَٰلِكَ يَجۡتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعۡقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيۡكَ مِن قَبۡلُ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٞ
«inidezihumi (inidayehewi) getahi yimerit’ihali፡፡ kenigigirochimi fichi yasitemirihali፡፡ ts’egawinimi ke’ahuni befiti behuletu abatochihi be’ibirahimina be’isihak’i layi inidamwalati be’anite layina beya‘ik’obi zerochimi layi yimolatali፡፡ getahi ‘awak’i t’ibebenya newina፡፡»
Surah Yusuf, Verse 6
۞لَّقَدۡ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخۡوَتِهِۦٓ ءَايَٰتٞ لِّلسَّآئِلِينَ
beyusufina bewenidimochu (tarikochi) wisit’i let’eyak’iwochi hulu be’irigit’i asidenak’i milikitochi neberu፡፡
Surah Yusuf, Verse 7
إِذۡ قَالُواْ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحۡنُ عُصۡبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٍ
(wenidimochu) balu gize (asitawisi)፡፡ «inya ch’ifirochi sinihoni yusufina wenidimu (biniyami) wede abatachini ke’inya yibelit’i yetewededu nachewi፡፡ abatachini begilits’i sihiteti wisit’i newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 8
ٱقۡتُلُواْ يُوسُفَ أَوِ ٱطۡرَحُوهُ أَرۡضٗا يَخۡلُ لَكُمۡ وَجۡهُ أَبِيكُمۡ وَتَكُونُواْ مِنۢ بَعۡدِهِۦ قَوۡمٗا صَٰلِحِينَ
«yusufini gidelu፡፡ weyimi be(ruk’i) midiri layi t’aluti፡፡ yabatachihu fiti le’inanite yegili yihonalina፡፡ ke’irisumi behwala melikami hizibochi tihonalachihuna» (tebabalu)፡፡
Surah Yusuf, Verse 9
قَالَ قَآئِلٞ مِّنۡهُمۡ لَا تَقۡتُلُواْ يُوسُفَ وَأَلۡقُوهُ فِي غَيَٰبَتِ ٱلۡجُبِّ يَلۡتَقِطۡهُ بَعۡضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمۡ فَٰعِلِينَ
ke’inesu anidi tenagari «yusufini atigidelu gini begudigwadi azek’iti ch’elema wisit’i t’aluti፤ ketegwazhiwochi anidu yanesawalina፡፡ seriwochi bitihonu (bezihu tebik’ak’u) alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 10
قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأۡمَ۬نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَٰصِحُونَ
(inesumi) alu «abatachini hoyi! beyusufi layi lemini ataminenimi inyami le’irisu be’irigit’i azanyochi neni፡፡»
Surah Yusuf, Verse 11
أَرۡسِلۡهُ مَعَنَا غَدٗا يَرۡتَعۡ وَيَلۡعَبۡ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ
«nege ke’inya gari lakewina yideseti፤ yich’awetimi፡፡ inyami le’irisu t’ebak’iwochi neni፡፡»
Surah Yusuf, Verse 12
قَالَ إِنِّي لَيَحۡزُنُنِيٓ أَن تَذۡهَبُواْ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأۡكُلَهُ ٱلذِّئۡبُ وَأَنتُمۡ عَنۡهُ غَٰفِلُونَ
«ine irisuni (yusufini) yizachihu meledachihu be’irigit’i yasazinenyali፡፡ inanitemi ke’irisu zenigiwochi sitihonu tekula yibelawali biye iferalehu» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 13
قَالُواْ لَئِنۡ أَكَلَهُ ٱلذِّئۡبُ وَنَحۡنُ عُصۡبَةٌ إِنَّآ إِذٗا لَّخَٰسِرُونَ
«inya ch’ifirawochi honeni saleni tekula bibelawima inya yani gize be’irigit’i kesariwochi neni» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 14
فَلَمَّا ذَهَبُواْ بِهِۦ وَأَجۡمَعُوٓاْ أَن يَجۡعَلُوهُ فِي غَيَٰبَتِ ٱلۡجُبِّۚ وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمۡرِهِمۡ هَٰذَا وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ
irisunimi yizewiti beleduna begudigwadu ch’elema azek’iti wisit’i inidiyaderiguti bek’oret’u gize (hasabachewini fets’emubeti)፡፡ wede’irisumi inesu yemayawik’u sihonu yihinini sirachewini be’irigit’i tinegirachewalehi sinili lakinibeti፡፡
Surah Yusuf, Verse 15
وَجَآءُوٓ أَبَاهُمۡ عِشَآءٗ يَبۡكُونَ
abatachewinimi bemishiti iyalek’esu met’uti፡፡
Surah Yusuf, Verse 16
قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبۡنَا نَسۡتَبِقُ وَتَرَكۡنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئۡبُۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤۡمِنٖ لَّنَا وَلَوۡ كُنَّا صَٰدِقِينَ
«abatachini hoyi! inya (leruch’ana lewiriwera) linishik’edademi ledini፡፡ yusufinimi ‘ik’achini zenidi tewinewi፡፡ wediyawimi tekula belawi፡፡ anitemi iwinetenyochi binihonimi yemitamineni ayidelehimi» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 17
وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٖ كَذِبٖۚ قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٞۖ وَٱللَّهُ ٱلۡمُسۡتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ
bek’emisumi layi yewishetini demi amet’u፡፡ (abatachewi) «ayidelemi፤ nefisochachihu (wisheti) negerini le’inanite shelemulachihu፡፡ silezihi melikami ti‘igisiti (madiregi alebinyi) bemitilutimi negeri layi metagezhawi alahi bicha newi» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 18
وَجَآءَتۡ سَيَّارَةٞ فَأَرۡسَلُواْ وَارِدَهُمۡ فَأَدۡلَىٰ دَلۡوَهُۥۖ قَالَ يَٰبُشۡرَىٰ هَٰذَا غُلَٰمٞۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَٰعَةٗۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ
menigedenyochimi met’u፡፡ wiha k’ejiyachewinimi laku፡፡ akoliwinimi (wede gudigwadu) sedede «yemisirachi! yihi wet’ati liji newi» ale፡፡ shek’et’i adirigewimi debek’uti፡፡ alahimi yemiserutini hulu ‘awak’i newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 19
وَشَرَوۡهُ بِثَمَنِۭ بَخۡسٖ دَرَٰهِمَ مَعۡدُودَةٖ وَكَانُواْ فِيهِ مِنَ ٱلزَّـٰهِدِينَ
berikashi wagami bemik’ot’eru dirihamochi shet’uti፡፡ be’irisumi kechelitenyochu neberu፡፡
Surah Yusuf, Verse 20
وَقَالَ ٱلَّذِي ٱشۡتَرَىٰهُ مِن مِّصۡرَ لِٱمۡرَأَتِهِۦٓ أَكۡرِمِي مَثۡوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوۡ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدٗاۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ
yami kemisiri yegezawi sewi lemisitu «menoriyawini akibiri፡፡ lit’ek’imeni weyimi liji adirigeni liniyizewi yikejelalina» alati፡፡ inidezihumi leyusufi (gezhi linaderigewina) yehilimochinimi fichi linasitemirewi bemidiri layi asimechenewi፡፡ alahimi benegeru layi ashenafi newi፤ gini abizanyawochu sewochi ayawik’umi፡፡
Surah Yusuf, Verse 21
وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيۡنَٰهُ حُكۡمٗا وَعِلۡمٗاۚ وَكَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡمُحۡسِنِينَ
t’inikarewinimi bederese gize t’ibebinina ‘iwik’etini set’enewi፡፡ inidezihumi melikami seriwochini hulu inimenedaleni፡፡
Surah Yusuf, Verse 22
وَرَٰوَدَتۡهُ ٱلَّتِي هُوَ فِي بَيۡتِهَا عَن نَّفۡسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلۡأَبۡوَٰبَ وَقَالَتۡ هَيۡتَ لَكَۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ رَبِّيٓ أَحۡسَنَ مَثۡوَايَۖ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ
yachimi irisu bebetwa yeneberebati seti kenefisu ababelechiwi፡፡ dejafochunimi zegachi፤ «lanite tezegajichelihalehuna tolo nami» alechiwi፡፡ «be’alahi it’ebek’alehu irisu (yegezanyi) getaye nuroyeni yasamerelinyi newina፤ (alikedawimi)፡፡ ineho! bedelenyochi ayidinumi» alati፡፡
Surah Yusuf, Verse 23
وَلَقَدۡ هَمَّتۡ بِهِۦۖ وَهَمَّ بِهَا لَوۡلَآ أَن رَّءَا بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦۚ كَذَٰلِكَ لِنَصۡرِفَ عَنۡهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلۡفَحۡشَآءَۚ إِنَّهُۥ مِنۡ عِبَادِنَا ٱلۡمُخۡلَصِينَ
be’irisumi be’irigit’i asebechi፡፡ be’iriswami asebe፤ yegetawini masireja balaye noro (yetefet’iro filagotuni bareka neberi፤)፡፡ inidezihu met’ifo negerinina hat’i’atini ke’irisu layi linimelisileti (asirejachinini asayenewi)፡፡ irisu ketemeret’uti barochachini newina፡፡
Surah Yusuf, Verse 24
وَٱسۡتَبَقَا ٱلۡبَابَ وَقَدَّتۡ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٖ وَأَلۡفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلۡبَابِۚ قَالَتۡ مَا جَزَآءُ مَنۡ أَرَادَ بِأَهۡلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسۡجَنَ أَوۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ
berunimi teshik’edademu k’emisunimi kebesitehwalawi k’ededechiwi፡፡ getawanimi (balebetwani) iberu at’egebi agenyuti፡፡ (k’edemi bila) «bebalebetihi met’ifoni yasebe sewi k’it’atu metaseri weyimi asamami sik’ayi iniji lela ayidelemi» alechiwi፡፡
Surah Yusuf, Verse 25
قَالَ هِيَ رَٰوَدَتۡنِي عَن نَّفۡسِيۚ وَشَهِدَ شَاهِدٞ مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٖ فَصَدَقَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلۡكَٰذِبِينَ
(yusufimi) «iriswa kenefise ababelechinyi» ale፡፡ kebetesebochwami mesikari (inidihi sili) mesekere፡፡ «k’emisu kebesitefiti tek’edido inidehone iwineti tenagerechi፡፡ irisumi kewishetamochu newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 26
وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٖ فَكَذَبَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ
«k’emisumi kebesitehwala tek’edido inidehone washechi፡፡ irisumi ke’iwinetenyochu newi፡፡»
Surah Yusuf, Verse 27
فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٖ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيۡدِكُنَّۖ إِنَّ كَيۡدَكُنَّ عَظِيمٞ
k’emisunimi kebesitehwala tek’edido baye gize «irisu (yetenagerishiwi) ketenikolachihu newi (setochi) tenikolachihu be’irigit’i biritu newina» alati፡፡
Surah Yusuf, Verse 28
يُوسُفُ أَعۡرِضۡ عَنۡ هَٰذَاۚ وَٱسۡتَغۡفِرِي لِذَنۢبِكِۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلۡخَاطِـِٔينَ
«yusufi hoyi! kezihi (were) tekelikeli፡፡ lehat’i’atishimi maritani leminyi፡፡ anichi kesihitetenyochu honeshalina» (ale)፡፡
Surah Yusuf, Verse 29
۞وَقَالَ نِسۡوَةٞ فِي ٱلۡمَدِينَةِ ٱمۡرَأَتُ ٱلۡعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفۡسِهِۦۖ قَدۡ شَغَفَهَا حُبًّاۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ
beketemawi yalu setochimi «ye‘azizi misiti bilatenawani kenefisu tababilewalechi፡፡ be’iwinetu fik’iru libwani metwatali፡፡ inya begilits’i sihiteti wisit’i hona be’irigit’i inayataleni» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 30
فَلَمَّا سَمِعَتۡ بِمَكۡرِهِنَّ أَرۡسَلَتۡ إِلَيۡهِنَّ وَأَعۡتَدَتۡ لَهُنَّ مُتَّكَـٔٗا وَءَاتَتۡ كُلَّ وَٰحِدَةٖ مِّنۡهُنَّ سِكِّينٗا وَقَالَتِ ٱخۡرُجۡ عَلَيۡهِنَّۖ فَلَمَّا رَأَيۡنَهُۥٓ أَكۡبَرۡنَهُۥ وَقَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّ وَقُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٞ كَرِيمٞ
hametachewinimi besemachi gize wedenesu lakechibachewi፡፡ migibinimi le’inerisu azegajechilachewi፡፡ ke’inesu leyanidanidachewimi bilawani set’echi፡፡ be’inesumi layi «wit’a» alechiwi፡፡ bayutimi gize adenek’uti፡፡ ijochachewinimi k’oret’u፡፡ alahimi t’irati yigebawi፡፡ yihi sewi ayidelemi፡፡ yihi yamare meli’aki iniji lela ayidelemi alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 31
قَالَتۡ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِي لُمۡتُنَّنِي فِيهِۖ وَلَقَدۡ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفۡسِهِۦ فَٱسۡتَعۡصَمَۖ وَلَئِن لَّمۡ يَفۡعَلۡ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسۡجَنَنَّ وَلَيَكُونٗا مِّنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ
«tadiya yihi ya berisu (fik’iri) yezelefachihunyi newi፡፡ be’irigit’imi kenefisu ababelikuti፡፡ imibi alemi፡፡ yemazewinimi negeri bayisera be’irigit’i yitaserali፡፡ keweradochumi yihonali» alechi፡፡
Surah Yusuf, Verse 32
قَالَ رَبِّ ٱلسِّجۡنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدۡعُونَنِيٓ إِلَيۡهِۖ وَإِلَّا تَصۡرِفۡ عَنِّي كَيۡدَهُنَّ أَصۡبُ إِلَيۡهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ
«getaye hoyi! wederisu kemit’erunyi negeri (kezimuti) yilik’i metaseri le’ine yetewedede newi፡፡ tenikolachewinimi ke’ine layi batimelisilinyi wedenesu izenebelalehu፡፡ kesihitetenyochumi ihonalehu» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 33
فَٱسۡتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنۡهُ كَيۡدَهُنَّۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ
getawimi ts’elotuni tek’ebelewi፡፡ tenikolachewinimi ke’irisu meleseleti፡፡ ineho! irisu semiwi ‘awak’iwi newina፡፡
Surah Yusuf, Verse 34
ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا رَأَوُاْ ٱلۡأٓيَٰتِ لَيَسۡجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٖ
keziyami masirejawochuni kayu behwala isikegize diresi inidiyasiruti lenesu tayachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 35
وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجۡنَ فَتَيَانِۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَعۡصِرُ خَمۡرٗاۖ وَقَالَ ٱلۡأٓخَرُ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَحۡمِلُ فَوۡقَ رَأۡسِي خُبۡزٗا تَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِنۡهُۖ نَبِّئۡنَا بِتَأۡوِيلِهِۦٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
ke’isumi gari huleti gobezochi isiri betu gebu፡፡ anidenyachewi «ine behilime yeweyini t’ejini sit’emik’i ayehu» ale፡፡ lelawimi፡- «ine berase layi inijerani teshekime ke’isu berari (amora) sitibela ayehu፡፡ fichuni nigereni፡፡ inya ke’asamariwochi honehi inayihalenina» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 36
قَالَ لَا يَأۡتِيكُمَا طَعَامٞ تُرۡزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأۡتُكُمَا بِتَأۡوِيلِهِۦ قَبۡلَ أَن يَأۡتِيَكُمَاۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّيٓۚ إِنِّي تَرَكۡتُ مِلَّةَ قَوۡمٖ لَّا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ
(yusufimi) ale፡- «maninyawimi yemitisiset’uti migibi lenanite kememit’atu befiti fichuni yeminegirachihu bihoni iniji ayimet’alachihumi፡፡ yihe getaye kasawek’enyi negeri newi፤ ine be’alahi yemayaminuni inerisumi mech’ereshayituni ‘alemi inerisu kehadiwochi yehonutini hizibochi hayimanoti tichalehu፡፡
Surah Yusuf, Verse 37
وَٱتَّبَعۡتُ مِلَّةَ ءَابَآءِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشۡرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ عَلَيۡنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ
«ye’abatochenimi ye’ibirahiminina ye’isihak’ini፣ yeya‘ik’obinimi hayimanoti teketiyalehu፡፡ le’inya be’alahi mininimi magarati ayigebanimi ya (alemagarati) be’inya layina besewochu layi ye’alahi chirota newi፡፡ gini abizanyochu sewochi ayameseginumi፡፡
Surah Yusuf, Verse 38
يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ ءَأَرۡبَابٞ مُّتَفَرِّقُونَ خَيۡرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّارُ
«ye’isiri beti gwadenyoche hoyi! yeteleyayu amilakochi yishalaluni weyisi ashenafiwi anidu alahi
Surah Yusuf, Verse 39
مَا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسۡمَآءٗ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلۡقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ
«ke’irisu lela inanitena abatochachihu (amalikiti bilachihu) yet’erachihwachewini simochi iniji atigezizumi፡፡ alahi be’iriswa minimi asireji alaweredemi፡፡ firidu ye’alahi iniji yelela ayidelemi፡፡ irisuni iniji lelani inidatigezu azwali፡፡ yihi tikikilenyawi hayimanoti newi፡፡ gini abizanyochu sewochi ayawik’umi፡፡
Surah Yusuf, Verse 40
يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسۡقِي رَبَّهُۥ خَمۡرٗاۖ وَأَمَّا ٱلۡأٓخَرُ فَيُصۡلَبُ فَتَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِن رَّأۡسِهِۦۚ قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ ٱلَّذِي فِيهِ تَسۡتَفۡتِيَانِ
«yewehini beti gwadenyoche hoyi! anidenyachihuma getawini (nigusuni) t’eji yat’et’ali፡፡ lelawima yisek’elali፡፡ kerasumi berari (amora) tibelalechi፡፡ ya fichuni yemitit’eyik’uti negeri tefets’eme፤» (alachewi)፡፡
Surah Yusuf, Verse 41
وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٖ مِّنۡهُمَا ٱذۡكُرۡنِي عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ ذِكۡرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِي ٱلسِّجۡنِ بِضۡعَ سِنِينَ
leziyami kehuletu irisu yemidini mehonuni letet’erat’erewi igetahi zenidi asitawisenyi alewi፡፡ getawinimi kemasitawesi seyit’ani asiresawi፡፡ let’ik’iti ‘ametatimi bewehini betu wisit’i k’oye፡፡
Surah Yusuf, Verse 42
وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ إِنِّيٓ أَرَىٰ سَبۡعَ بَقَرَٰتٖ سِمَانٖ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٞ وَسَبۡعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٖ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٖۖ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡمَلَأُ أَفۡتُونِي فِي رُءۡيَٰيَ إِن كُنتُمۡ لِلرُّءۡيَا تَعۡبُرُونَ
nigusumi «ine sebatini yesebu lamochi sebati kesitawochi sibelwachewi sebatinimi lemilemi zelelawochi lelochinimi derek’ochini (sit’emet’emubachewi behilime) ayalehu፡፡ inanite talalak’i sewochi hoyi! hilimini yemitifetu inidehonachihu hilimeni fitulinyi» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 43
قَالُوٓاْ أَضۡغَٰثُ أَحۡلَٰمٖۖ وَمَا نَحۡنُ بِتَأۡوِيلِ ٱلۡأَحۡلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ
«yehilimochi k’izhetochi nachewi፡፡ inyami yehilimochini fichi ‘awak’iwochi ayidelenimi» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 44
وَقَالَ ٱلَّذِي نَجَا مِنۡهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعۡدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأۡوِيلِهِۦ فَأَرۡسِلُونِ
yami kehuletu yedanewina kebizu gize behwala (yusufini) yasitawesewi sewi «ine fichuni inegirachihwalehuna lakunyi» ale፤ (wede yusufi ledemi)፡፡
Surah Yusuf, Verse 45
يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفۡتِنَا فِي سَبۡعِ بَقَرَٰتٖ سِمَانٖ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٞ وَسَبۡعِ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٖ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٖ لَّعَلِّيٓ أَرۡجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَعۡلَمُونَ
«anite iwinetenyawi yusufi hoyi! sebatini yesebu lamochi sebati kesitawochi lamochi sibeluwachewi sebatini lemilemi zelelawochimi lelochinimi derek’ochi (benesu layi sit’emet’emubachewi yayeni sewi hilimi fichi) techilini፡፡ yawik’u zenidi wede sewochu limelesi ikejilalehuna» (alewi)፡፡
Surah Yusuf, Verse 46
قَالَ تَزۡرَعُونَ سَبۡعَ سِنِينَ دَأَبٗا فَمَا حَصَدتُّمۡ فَذَرُوهُ فِي سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلٗا مِّمَّا تَأۡكُلُونَ
(irisumi) ale፡- «sebatini yeteketatelu ‘ametati tizeralachihu፡፡ yach’edachihutinimi hulu kemitibeluti t’ik’iti besitek’eri bezelelawi wisit’i tewuti፡፡
Surah Yusuf, Verse 47
ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ سَبۡعٞ شِدَادٞ يَأۡكُلۡنَ مَا قَدَّمۡتُمۡ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلٗا مِّمَّا تُحۡصِنُونَ
«keziyami ke’ineziya behwala kadelebachihuti t’ik’iti sik’eri le’inesu yadelebachihutini hulu yemibelu sebati yechigiri ‘ametati yimet’alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 48
ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ عَامٞ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعۡصِرُونَ
«keziyami ke’ineziya behwala sewochu berisu yemizenebubeti berisumi (weyinini) yemich’emik’ubeti ‘ameti yimet’ali፡፡»
Surah Yusuf, Verse 49
وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرۡجِعۡ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسۡـَٔلۡهُ مَا بَالُ ٱلنِّسۡوَةِ ٱلَّـٰتِي قَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّۚ إِنَّ رَبِّي بِكَيۡدِهِنَّ عَلِيمٞ
nigusumi «irisuni amit’ulinyi» ale፡፡ melikitenyawimi (yusufini) bemet’awi gize «wedegetahi temelesi፡፡ yeziyanimi ijochachewini yek’oret’utini setochi huneta t’eyik’ewi፡፡ getaye tenikolachewini ‘awak’i newina» alewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 50
قَالَ مَا خَطۡبُكُنَّ إِذۡ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفۡسِهِۦۚ قُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمۡنَا عَلَيۡهِ مِن سُوٓءٖۚ قَالَتِ ٱمۡرَأَتُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡـَٰٔنَ حَصۡحَصَ ٱلۡحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفۡسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ
(nigusumi)፡- «yusufini kenefisu bababelachihuti gize negerachihu minidini newi» alachewi፡፡ «le’alahi t’irati yigebawi፡፡ be’irisu layi minimi met’ifoni negeri alawek’inimi» aluti፡፡ ye‘azizi misiti፡-«ahuni iwinetu tegelets’e፡፡ ine kenefisu ababelikuti፡፡ irisumi ke’iwinetenyochu newi» alechi፡፡
Surah Yusuf, Verse 51
ذَٰلِكَ لِيَعۡلَمَ أَنِّي لَمۡ أَخُنۡهُ بِٱلۡغَيۡبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي كَيۡدَ ٱلۡخَآئِنِينَ
(yusufi) «yihi (getaye) ruk’i hono sale yalikedahuti mehoneni alahimi yekedatenyochini tenikoli yemayak’ana mehonuni inidiyawik’i newi፤» (ale)፡፡
Surah Yusuf, Verse 52
۞وَمَآ أُبَرِّئُ نَفۡسِيٓۚ إِنَّ ٱلنَّفۡسَ لَأَمَّارَةُۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّيٓۚ إِنَّ رَبِّي غَفُورٞ رَّحِيمٞ
«nefisenimi (kesihiteti) alat’erami፡፡ nefisi hulu getaye yet’ebek’ati kalihonechi besitek’eri bemet’ifo negeri be’irigit’i azazhi natina፡፡ getaye bet’ami mehari azanyi newi» (ale)፡፡
Surah Yusuf, Verse 53
وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦٓ أَسۡتَخۡلِصۡهُ لِنَفۡسِيۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلۡيَوۡمَ لَدَيۡنَا مَكِينٌ أَمِينٞ
nigusumi «irisuni amit’ulinyi lerase gilenya aderigewalehuna» ale፡፡ banagerewimi gize «anite zare inya zenidi balemwali tamanyi nehi» alewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 54
قَالَ ٱجۡعَلۡنِي عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلۡأَرۡضِۖ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٞ
«bemidiri gimija betochi layi (shumi) adirigenyi፡፡ ine t’ebak’i awak’i nenyina» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 55
وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ يَتَبَوَّأُ مِنۡهَا حَيۡثُ يَشَآءُۚ نُصِيبُ بِرَحۡمَتِنَا مَن نَّشَآءُۖ وَلَا نُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
inidezihumi leyusufi bemidiri layi ke’iriswa befelegewi sifira yemisefiri sihoni asimechenewi፡፡ bechirotachini yeminishawini sewi inileyaleni፡፡ yebego seriwochinimi waga anat’efami፡፡
Surah Yusuf, Verse 56
وَلَأَجۡرُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ
yemech’ereshayitumi ‘alemi minida le’ineziya lamenutina yit’enek’ek’u leneberuti yebelet’e newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 57
وَجَآءَ إِخۡوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَعَرَفَهُمۡ وَهُمۡ لَهُۥ مُنكِرُونَ
yeyusufi wenidimochimi met’u፡፡ be’irisumi layi gebu፡፡ inesumi irisuni yesatuti sihonu ‘awek’achewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 58
وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ قَالَ ٱئۡتُونِي بِأَخٖ لَّكُم مِّنۡ أَبِيكُمۡۚ أَلَا تَرَوۡنَ أَنِّيٓ أُوفِي ٱلۡكَيۡلَ وَأَنَا۠ خَيۡرُ ٱلۡمُنزِلِينَ
(gudayachewini fets’imo) sinik’achewinimi bazegajelachewi gize ale፡- «ke’abatachihu bekuli yehonewini wenidimachihuni amit’ulinyi፡፡ ine ke’asitenagajochi hulu belach’i sihoni፤ sifirini yemimola mehoneni atayumini
Surah Yusuf, Verse 59
فَإِن لَّمۡ تَأۡتُونِي بِهِۦ فَلَا كَيۡلَ لَكُمۡ عِندِي وَلَا تَقۡرَبُونِ
irisunimi batamet’ulinyi ine zenidi le’inanite sifiri yelachihumi፤ atik’eribunyimimi፡፡»
Surah Yusuf, Verse 60
قَالُواْ سَنُرَٰوِدُ عَنۡهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَٰعِلُونَ
«sile’irisu abatuni bet’ibik’i init’eyik’aleni፡፡ inyami (yihinini) be’irigit’i seriwochi neni» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 61
وَقَالَ لِفِتۡيَٰنِهِ ٱجۡعَلُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ فِي رِحَالِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَعۡرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓاْ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ
le’ashikerochumi «shek’et’achewini wede betesebochachewi betemelesu gize yawik’wati zenidi beyegwazochachewi wisit’i adirigulachewi፡፡ limelesu yikejelalina» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 62
فَلَمَّا رَجَعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيهِمۡ قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلۡكَيۡلُ فَأَرۡسِلۡ مَعَنَآ أَخَانَا نَكۡتَلۡ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ
wede abatachewimi betemeselu gize፡- «abatachini hoyi! (wenidimachinini isikeminiwesidi) sifiri ke’inya tekelikilwali፡፡ silezihi wenidimachinini ke’inya gari lakewi፡፡ yisefirilinalina inyami lerisu t’ebak’iwochi neni» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 63
قَالَ هَلۡ ءَامَنُكُمۡ عَلَيۡهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمۡ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبۡلُ فَٱللَّهُ خَيۡرٌ حَٰفِظٗاۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّـٰحِمِينَ
«ke’ahuni befiti bewenidimu layi inidamenikwachihu iniji be’irisu layi aminachihwalehuni alahimi bet’ebak’ineti (kehulu) yebelet’e newi፡፡ irisumi ke’azanyochi hulu yibelit’i azanyi newi፤» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 64
وَلَمَّا فَتَحُواْ مَتَٰعَهُمۡ وَجَدُواْ بِضَٰعَتَهُمۡ رُدَّتۡ إِلَيۡهِمۡۖ قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا مَا نَبۡغِيۖ هَٰذِهِۦ بِضَٰعَتُنَا رُدَّتۡ إِلَيۡنَاۖ وَنَمِيرُ أَهۡلَنَا وَنَحۡفَظُ أَخَانَا وَنَزۡدَادُ كَيۡلَ بَعِيرٖۖ ذَٰلِكَ كَيۡلٞ يَسِيرٞ
‘ik’achewinimi bekefetu gize shek’et’achewi wede’inerisu temelisa agenyu፡፡ ፡-«abatachini hoyi! mini inifeligaleni yihichi shek’et’achini nati፡፡ wedenya temelisalinalechi፤ (iniredabataleni)፡፡ lebetesebochachinimi inishemitaleni፡፡ wenidimachininimi init’ebik’aleni፡፡ yegimelinimi ch’ineti inich’emiraleni፡፡ yihi (benigusu layi) k’elali sifiri newi» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 65
قَالَ لَنۡ أُرۡسِلَهُۥ مَعَكُمۡ حَتَّىٰ تُؤۡتُونِ مَوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأۡتُنَّنِي بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمۡۖ فَلَمَّآ ءَاتَوۡهُ مَوۡثِقَهُمۡ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٞ
«kalitekebebachihu besitek’eri irisuni be’irigit’i yemitamet’ulinyi lemehonachihu ke’alahi yehoneni k’ali kidani metemamenya isikemitiset’unyi diresi ke’inanite gari fets’imo alilikewimi» alachewi፡፡ metemamenyachewinimi beset’uti gize «alahi beminilewi hulu layi misikiri newi» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 66
وَقَالَ يَٰبَنِيَّ لَا تَدۡخُلُواْ مِنۢ بَابٖ وَٰحِدٖ وَٱدۡخُلُواْ مِنۡ أَبۡوَٰبٖ مُّتَفَرِّقَةٖۖ وَمَآ أُغۡنِي عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍۖ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَعَلَيۡهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ
alemi «lijoche hoyi! be’anidi beri atigibu፡፡ gini beteleyu berochi gibu፡፡ ke’alahimi (firidi) beminimi alit’ek’imachihumi፤ (alimelisilachihumi)፡፡ firidu ye’alahi iniji yelela ayidelemi፡፡ be’irisu layi temekahu፡፡ temekiwochimi hulu be’irisu bicha yimeku፡፡»
Surah Yusuf, Verse 67
وَلَمَّا دَخَلُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَمَرَهُمۡ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغۡنِي عَنۡهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍ إِلَّا حَاجَةٗ فِي نَفۡسِ يَعۡقُوبَ قَضَىٰهَاۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلۡمٖ لِّمَا عَلَّمۡنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ
abatachewimi kazezachewi sifira begebu gize ke’alahi (firidi) minimi negeri kenerisu yemikelekililachewi alineberemi፡፡ gini beya‘ik’obimi nefisi wisit’i yeneberechi gudayi nati፡፡ fets’emati፡፡ irisumi silasawek’inewi ye‘iwik’eti balebeti newi፤ gini abizanyochu sewochi ayawik’umi፡፡
Surah Yusuf, Verse 68
وَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَخَاهُۖ قَالَ إِنِّيٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
beyusufi layi begebu gizemi wenidimuni wederisu asit’egawi፡፡ «ineho ine wenidimihi nenyi፡፡ yiseruti beneberutimi hulu atik’olach’i» alewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 69
فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمۡ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِي رَحۡلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلۡعِيرُ إِنَّكُمۡ لَسَٰرِقُونَ
‘ik’achewinimi bazegajelachewi gize፤ wanich’ayituni bewenidimu ‘ik’a wisit’i aderege፡፡ keziyami «inanite bale gimelochi hoyi! inanite be’irigit’i lebochi nachihu sili t’eri tet’ara፡፡»
Surah Yusuf, Verse 70
قَالُواْ وَأَقۡبَلُواْ عَلَيۡهِم مَّاذَا تَفۡقِدُونَ
wedenesu zorewimi «minidini t’efachihu» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 71
قَالُواْ نَفۡقِدُ صُوَاعَ ٱلۡمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمۡلُ بَعِيرٖ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٞ
«yenigusu mesiferiya t’efitonali፡፡ irisunimi lamet’a sewi yegimeli ch’ineti alewi፡፡ inemi be’irisu teyazhi nenyi» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 72
قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ عَلِمۡتُم مَّا جِئۡنَا لِنُفۡسِدَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا كُنَّا سَٰرِقِينَ
«be’alahi inimilaleni bemidiri layi lemat’ifati inidalimet’ani be’irigit’i ‘awik’achihwali፡፡ lebochimi alineberinimi» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 73
قَالُواْ فَمَا جَزَـٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمۡ كَٰذِبِينَ
«wishetamochi bitihonu k’it’atu minidini newi» alwachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 74
قَالُواْ جَزَـٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِي رَحۡلِهِۦ فَهُوَ جَزَـٰٓؤُهُۥۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلظَّـٰلِمِينَ
«k’it’atu (beya‘ik’obi higi) ‘ik’awi begwazu wisit’i yetegenyebeti sewi (rasu mewesedi) newi፡፡ irisumi k’it’atu newi፡፡ inidezihu bedelenyochini inik’et’aleni» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 75
فَبَدَأَ بِأَوۡعِيَتِهِمۡ قَبۡلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسۡتَخۡرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِۚ كَذَٰلِكَ كِدۡنَا لِيُوسُفَۖ مَا كَانَ لِيَأۡخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ ٱلۡمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُۚ نَرۡفَعُ دَرَجَٰتٖ مَّن نَّشَآءُۗ وَفَوۡقَ كُلِّ ذِي عِلۡمٍ عَلِيمٞ
(mirimerawini) kewenidimumi ‘ik’a befiti be‘ik’awochachewi jemere፡፡ keziyami (wanich’ayituni) kewenidimu ‘ik’a wisit’i awet’ati፡፡ inidezihu leyusufi bilihatini asitemarinewi፡፡ alahi balisha noro benigusu higi wenidimuni liyizi ayigebawimi neberi፡፡ yeminishawini sewi bederejawochi kefi inaderigaleni፡፡ ke‘iwik’eti balebetochi hulu belayimi ‘awak’i alile፡፡
Surah Yusuf, Verse 76
۞قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٞ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرّٞ مَّكَانٗاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ
«biserik’i ke’ahuni befiti yerisuwi wenidimi be’irigit’i serik’wali» alu፡፡ yusufimi (yihichini nigigiri) benefisu wisit’i debek’ati፡፡ le’inesumi aligelet’atimi፡፡ (belibu) «inanite sirachihu yekefa newi፡፡ alahimi yemitilutini hulu yibelit’i ‘awak’i newi» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 77
قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبٗا شَيۡخٗا كَبِيرٗا فَخُذۡ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
anite yetekeberikewi hoyi! «le’irisu be’irigit’i talak’i shimagile abati alewi፡፡ silezihi be’irisu sifira anidenyachinini yazi፡፡ inya kemelikami seriwochi honehi inayihalenina» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 78
قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذٗا لَّظَٰلِمُونَ
«‘ik’achinini irisu zenidi yagenyenibetini sewi iniji lelani kemeyazi be’alahi init’ebik’aleni፡፡ inya yani gize be’irigit’i bedayochi neni» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 79
فَلَمَّا ٱسۡتَيۡـَٔسُواْ مِنۡهُ خَلَصُواْ نَجِيّٗاۖ قَالَ كَبِيرُهُمۡ أَلَمۡ تَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ أَبَاكُمۡ قَدۡ أَخَذَ عَلَيۡكُم مَّوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبۡلُ مَا فَرَّطتُمۡ فِي يُوسُفَۖ فَلَنۡ أَبۡرَحَ ٱلۡأَرۡضَ حَتَّىٰ يَأۡذَنَ لِيٓ أَبِيٓ أَوۡ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ لِيۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ
kerisumi tesifani bek’oret’u gize yemimekakeru honewi geleli alu፡፡ talak’achewi ale «abatachehu benanite layi ke’alahi yehoneni metamenya kidani be’irigit’i yeyazebachihu mehonuni kezihimi befiti beyusufi layi gifi yeserachihutini atawik’umini silezihi abate le’ine isikemifek’idilinyi weyimi alahi lene isikemiferidilinyi diresi yemisirini midiri alileyimi፡፡ irisumi keferajochi hulu belach’i newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 80
ٱرۡجِعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيكُمۡ فَقُولُواْ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبۡنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدۡنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمۡنَا وَمَا كُنَّا لِلۡغَيۡبِ حَٰفِظِينَ
«wede abatachihu temelesu belutimi፡- abatachini hoyi! lijihi serek’e፡፡ bawek’inewimi negeri iniji alimesekerinimi፡፡ ruk’unimi negeri (misit’iruni) ‘awak’iwochi alineberinimi፡፡
Surah Yusuf, Verse 81
وَسۡـَٔلِ ٱلۡقَرۡيَةَ ٱلَّتِي كُنَّا فِيهَا وَٱلۡعِيرَ ٱلَّتِيٓ أَقۡبَلۡنَا فِيهَاۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ
«yachinimi bewisit’wa yeneberinibatini ketema yachinimi bewisit’wa yemet’anewini bale gimeli gwadi t’eyik’i፡፡ inyami be’irigit’i iwinetenyochi neni፡፡»
Surah Yusuf, Verse 82
قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
(ya‘ik’obi) «ayidelemi nefisochachihu anidachi negerini le’inanite shelemulachihu፡፡ (serachihutimi)፡፡ melikamimi ti’igisiti (madiregi) alebinyi፡፡ inerisuni (sositunimi) yetesebesebu honewi alahi liyamet’alinyi yikejelali፡፡ ineho irisu ‘awak’i t’ibebenya newina» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 83
وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٞ
ke’inesumi zeweri alena’a«beyusufi layi wa hazene!» ale፡፡ ‘ayinochumi kehazeni (lek’iso) yetenesa net’u፡፡ irisumi betikaze yetemela newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 84
قَالُواْ تَٱللَّهِ تَفۡتَؤُاْ تَذۡكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوۡ تَكُونَ مِنَ ٱلۡهَٰلِكِينَ
(inerisumi) «be’alahi inimilaleni፡፡ let’ifati yek’erebiki isikemitihoni weyimi ket’efiwochu isikemitihoni diresi yusufini kemawisati atiwegedimi» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 85
قَالَ إِنَّمَآ أَشۡكُواْ بَثِّي وَحُزۡنِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
«ch’inik’etenina hazenenina yemasemutewi wede alahi bicha newi፡፡ ke’alahimi bekuli yematawik’utini negeri ‘awik’alehu» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 86
يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ
«lijoche hoyi! lidu፤ keyusufina kewenidimumi (were) temerameru፡፡ ke’alahimi izineti tesifa atik’uret’u፡፡ ineho ke’alahi izineti kehadiwochi hizibochi iniji tesifa ayik’orit’imi» (ale)፡፡
Surah Yusuf, Verse 87
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيۡهِ قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهۡلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئۡنَا بِبِضَٰعَةٖ مُّزۡجَىٰةٖ فَأَوۡفِ لَنَا ٱلۡكَيۡلَ وَتَصَدَّقۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجۡزِي ٱلۡمُتَصَدِّقِينَ
be’irisumi layi begebu gize «anite yetekeberikewi hoyi! inyanimi betesebochachininimi gudati deresebini፡፡ rikashi shek’et’imi yizeni met’itenali፡፡ sifirinimi lenya mulalini፡፡ benyami layi mets’iwiti alahi mets’iwachochini yimenedalina» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 88
قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ
«inanite yematawik’u beneberachihu gize beyusufina bewenidimu layi yeserachihutini gifi ‘awek’achihuni» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 89
قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
«anite be’irigit’i anite yusufi nehini» aluti፡፡ «ine yusufi nenyi፡፡ yihimi wenidime newi፡፡ alahi benya layi be’irigit’i legeselini፡፡ ineho! yemit’enek’ek’ina yemitagesi sewi (alahi yikisewali)፡፡ alahi yebego adiragiwochini waga ayat’efamina» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 90
قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ
«be’alahi inimilaleni፡፡ alahi benya layi be’irigit’i abelet’ehi፡፡ inyami be’irigit’i at’ifiwochi neberini» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 91
قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَۖ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّـٰحِمِينَ
«zare benanite layi wek’esa yelebachihumi፡፡ alahi le’inanite yimirali፡፡ irisumi ke’azanyochi hulu yibelit’i azanyi newi» alachewi፡፤
Surah Yusuf, Verse 92
ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرٗا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ
«yihinini k’emiseni yizachihu lidu፡፡ be’abate fitimi t’aluti yemiyayi hono yimet’alina፡፡ betesebochachihunimi sebisibachihu amit’ulinyi» (alachewi)፡፡
Surah Yusuf, Verse 93
وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلۡعِيرُ قَالَ أَبُوهُمۡ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَۖ لَوۡلَآ أَن تُفَنِّدُونِ
gimeli ch’anyochumi (misirini) beteleyu gize abatachewi «ine yeyusufini shita be’irigit’i agenyalehu፡፡ batak’elunyi noro (taminunyi neberi)» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 94
قَالُواْ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَٰلِكَ ٱلۡقَدِيمِ
«be’alahi inimilaleni፡፡ anite be’irigit’i bek’edimowi sihitetihi wisit’i nehi» aluti፡፡
Surah Yusuf, Verse 95
فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرٗاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
abisariwimi bemet’a gize (k’emisuni) befitu layi t’alewi፡፡ wediwimi yemiyayi hone፡፡ «ine le’inanite፡- ke’alahi bekuli yematawik’utini ‘awik’alehu alalikwachihumini» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 96
قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا ٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ
«abatachini hoyi! lehat’i’atochachini mihiretini leminilini inya t’ifatenyochi neberinina» alu፡፡
Surah Yusuf, Verse 97
قَالَ سَوۡفَ أَسۡتَغۡفِرُ لَكُمۡ رَبِّيٓۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ
«wedefiti le’inanite getayeni mihiretini ileminilachihwalehu፡፡ ineho! irisu mehariwi azanyu newina» alachewi፡፤
Surah Yusuf, Verse 98
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَبَوَيۡهِ وَقَالَ ٱدۡخُلُواْ مِصۡرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ
beyusufi layimi begebu gize welajochuni wederisu asit’egachewi፡፡ «be’alahimi fek’adi t’ibik’ochi sitihonu misirini gibu» alachewi፡፡
Surah Yusuf, Verse 99
وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدٗاۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّٗاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٞ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
welajochunimi bezufanu layi awet’achewi፡፡ le’irisumi segajochi honewi wereduleti፡፡ «abatemi hoyi! yihi fiti yayehwati hilime fichi newi፡፡ geta be’irigit’i iwineti aderegati፡፡ kewehini betimi bawet’anyina seyit’animi be’inena bewenidimoche mekakeli ke’abelashe behwala inaniteni keget’eri bamet’achihu gize be’irigit’i lene melikami walelinyi፡፡ getaye lemishawi negeri izinetu rek’ik’i newi፡፡ ineho isu ‘awak’iwi t’ibebenyawi newi» ale፡፡
Surah Yusuf, Verse 100
۞رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمٗا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّـٰلِحِينَ
«getaye hoyi! kenigisina be’irigit’i set’ehenyi፡፡ kehilimochimi fichi asitemarikenyi፡፡ yesemayatina yemidiri fet’ari hoyi! anite bek’iribituna bemech’ereshayitu ‘alemi redate nehi፡፡ musilimi honye gidelenyi፡፡ bemelikamochumi asit’eganyi» (ale)፡፡
Surah Yusuf, Verse 101
ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۖ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ أَجۡمَعُوٓاْ أَمۡرَهُمۡ وَهُمۡ يَمۡكُرُونَ
(muhamedi hoyi) yihi wedanite yeminaweridewi sihoni፤ keruk’i werewochi newi፡፡ anitemi inerisu (beyusufi) yemimekiru honewi negerachewini bek’oret’u gize inesu zenidi alineberikimi፡፡
Surah Yusuf, Verse 102
وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ
abizanyawochumi sewochi (lemamenachewi) bitigwagwami yemiyaminu ayidelumi፡፡
Surah Yusuf, Verse 103
وَمَا تَسۡـَٔلُهُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ لِّلۡعَٰلَمِينَ
be’irisumi (bek’uri’ani) layi minimi waga atit’eyik’achewimi፡፡ irisu le‘alemati gisats’e iniji lela ayidelemi፡፡
Surah Yusuf, Verse 104
وَكَأَيِّن مِّنۡ ءَايَةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يَمُرُّونَ عَلَيۡهَا وَهُمۡ عَنۡهَا مُعۡرِضُونَ
besemayatina bemidirimi kalechiwi milikiti bizuyitu inesu keriswa zenigiwochi honewi beriswa layi yalifalu፡፡
Surah Yusuf, Verse 105
وَمَا يُؤۡمِنُ أَكۡثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشۡرِكُونَ
abizanyochachewimi፤ inesu agariwochi honewi iniji be’alahi ayaminumi፡፡
Surah Yusuf, Verse 106
أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٞ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ
ke’alahi k’it’ati shefanyi adega yemitimet’abachewi weyimi se‘atitu inesu yemayawik’u sihonu bedinigeti yemitimet’abachewi mehonuwani ayiferumini
Surah Yusuf, Verse 107
قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
«yihichi menigede nati፡፡ wede alahi it’eralehu፡፡ inemi yeteketelenyimi sewi begilits’i masireja layi neni፡፡ t’iratimi le’alahi yigebawi፡፡ inemi ke’agariwochu ayidelehumi» beli፡፡
Surah Yusuf, Verse 108
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِم مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰٓۗ أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۗ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ
kanite befitimi keketemochi sewochi wedenerisu ra’iyi yeminaweridilachewi yehonuni wenidochini iniji alilakinimi፡፡ bemidiri layi ayihedumina ye’ineziyani ke’inesu befiti yeneberutini sewochi mech’eresha ayimeleketumini yemech’ereshayitumi ageri le’ineziya letet’enek’ek’uti be’irigit’i yeteshalechi nati፤ atawik’umini
Surah Yusuf, Verse 109
حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
melikitenyochumi tesifa bek’oret’una inerisu be’irigit’i yetewashu mehonachewini betet’erat’eru gize iridatachini met’alachewi፡፡ (inya) yeminishawimi sewi inididini tederege፡፡ k’it’atachinimi ke’agariwochu hizibochi layi ayimelesimi፡፡
Surah Yusuf, Verse 110
لَقَدۡ كَانَ فِي قَصَصِهِمۡ عِبۡرَةٞ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِۗ مَا كَانَ حَدِيثٗا يُفۡتَرَىٰ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ
betarikachewi wisit’i le’a’imiro bale betochi be’irigit’i megesech’a nebere፡፡ (yihi k’uri’ani) yemik’et’at’efi were ayidelemi፡፡ gini yanini besitefitu yalewini aregagach’i lenegerimi hulu gelach’i lemiyaminu hizibochimi merina chirota newi፡፡
Surah Yusuf, Verse 111